áo dài kiểu người Hoa
“Bà mặc xường xám đi đám cưới.”
Gốc Hoa: từ tiếng Quảng Đông "cheung saam" (長衫)
Từ điển tiếng Nam Kỳ
Gõ không dấu cũng tra được. Mỗi từ ghi rõ nghĩa, câu ví dụ, vùng hay xài, bây giờ còn xài nhiều không và gốc từ đâu ra.
40/40
xuồng nhỏ đóng bằng ba tấm ván (một tấm đáy, hai tấm hông)
“Nhà nào ở miệt này cũng có chiếc xuồng ba lá.”
Thuần Việt: gọi theo ba tấm ván ghép thành xuồng
thuyền nhỏ chèo tay
“Bơi xuồng qua sông.”
Thuần Việt
dùng rổ, vợt xúc bắt tép ven bờ
“Con nít ra mương xúc tép về kho.”
Thuần Việt
nồi kim loại có cán hoặc quai
“Bắc cái xoong lên luộc mớ rau.”
Gốc Pháp: nhiều tài liệu cho là từ tiếng Pháp casserole
thùng xách nước có quai
“Xách xô nước ra tưới mấy chậu kiểng.”
Gốc Pháp: từ tiếng Pháp seau
thịt viên hấp sốt cà
“Sáng ăn ổ bánh mì xíu mại.”
Gốc Hoa: từ tiếng Quảng Đông "siu mai" (燒賣)
nước Xiêm, tức Thái Lan ngày nay
“Hồi xưa ghe buôn đi qua Xiêm bán gạo.”
Chưa rõ: tên gọi cũ của Thái Lan, cùng gốc với chữ Siam
xương heo, xương bò hầm
“Nồi nước lèo nấu bằng xí quách.”
Chưa rõ: nhiều người cho là gốc Hoa, chưa có nguồn chắc
rạp chiếu bóng, phim
“Tối thứ Bảy đi coi xi nê.”
Gốc Pháp: từ tiếng Pháp "ciné"
trái mơ, mận ướp muối đường
“Ngậm cục xí muội cho đỡ khô cổ.”
Gốc Hoa: gốc Hoa, chữ "muội" (梅) là trái mơ
nước tương
“Chấm miếng đậu hũ với xì dầu.”
Gốc Hoa: từ tiếng Quảng Đông "si yau" (豉油)
nhánh rạch nhỏ, cụt
“Xẻo Rô, Xẻo Chít.”
Thuần Việt
xe đạp hoặc xe máy kéo thùng chở khách
“Đi xe lôi ra chợ.”
Thuần Việt
ô tô
“Mua chiếc xe hơi.”
Thuần Việt
xe khách đường dài
“Đón xe đò về quê.”
Thuần Việt
cà phê pha sẵn uống nóng trong tách nhỏ (cách gọi trong quán cà phê xưa)
“Ông già sáng nào cũng ra quán kêu ly xây chừng.”
Chưa rõ: có ý kiến cho là gốc tiếng Hoa, chưa đủ nguồn kiểm chứng
xấu lắm
“Chữ viết xấu quắc, hổng đọc được.”
Thuần Việt
thái (thịt, rau)
“Xắt thịt mỏng mỏng.”
Thuần Việt
nói dối, nói phét
“Đừng có xạo!”
Chưa rõ
máy xúc có gầu múc đất; nói ví người ăn nhiều, ăn mạnh
“Thằng nhỏ ăn như xáng múc, nồi cơm hết trơn.”
Chưa rõ
dép quai hậu
“Mang đôi xăng đan đi chơi.”
Gốc Pháp: từ tiếng Pháp "sandale"
máy đào kinh bằng gầu sắt, do Pháp đưa vô đào kinh ở miền Tây
“Kinh này hồi xưa xáng đào, nên kêu là kinh xáng.”
Chưa rõ: có trong nhiều địa danh như Kinh Xáng Xà No, Vàm Xáng, Búng Xáng
dùng, sử dụng; tiêu (tiền)
“Xài tiền kỹ chút nghen, cuối tháng rồi.”
Thuần Việt
thịt heo nướng ướp ngọt màu đỏ
“Cơm xá xíu Chợ Lớn.”
Gốc Hoa: từ tiếng Quảng Đông "char siu" (叉燒)
nước ngọt có ga mùi rễ xá xị
“Trưa nắng uống chai xá xị ướp đá đã gì đâu.”
Gốc Hoa: từ tên nước ngọt Sarsi (gốc từ sarsaparilla), qua cách đọc của người Hoa
tấm vải quấn quanh người thay quần
“Ông mặc xà rông ra bến tắm.”
Gốc Mã Lai – Chăm: từ tiếng Mã Lai "sarung"
thả cửa, không giới hạn
“Bữa nay tui bao, ăn xả láng đi!”
Thuần Việt: ghép "xả" + "láng"
ghe sắt lớn, đáy bằng, chở cát, đá, lúa gạo, thường được tàu kéo hoặc gắn máy
“Xà lan chở cát chạy cả ngày trên sông Tiền.”
Gốc Pháp: từ tiếng Pháp chaland
rau xà lách
“Gỏi trộn xà lách xoong.”
Gốc Pháp: từ tiếng Pháp "salade"; "xà lách xoong" từ "cresson"
xà phòng
“Rửa tay bằng xà bông.”
Gốc Pháp: từ tiếng Pháp "savon"
thanh sắt dài, đầu dẹp, để nạy, đào
“Lấy xà beng nạy cục đá lên.”
Chưa rõ
chỗ thu gom, chứa hàng để bán sỉ (vựa cá, vựa trái cây)
“Đem cá lên vựa bán cho rảnh.”
Chưa rõ
điệu ca chủ lực của cải lương, gốc từ bài Dạ cổ hoài lang
“Ca một câu vọng cổ nghe chơi.”
Hán Việt: "vọng cổ" (望古) là nhớ xưa
xuồng dài, mũi nhọn, gắn máy đuôi tôm, chạy nhanh trên sông rạch
“Đi vỏ lãi từ Cà Mau vô Năm Căn mau hơn đi đường bộ.”
Chưa rõ: "vỏ" là thân xuồng mỏng; nhiều người cho là "Lãi" là tên người thợ đóng hoặc gắn máy đầu tiên, chưa có tư liệu chắc chắn
họ Vũ; chữ "vũ"
“Ông Võ bán tạp hóa đầu chợ.”
Kỵ húy thời Nguyễn: đọc trại "vũ" thành "võ", gắn với lệ kỵ húy thời chúa Nguyễn
vào
“Vô nhà ngồi chơi uống miếng nước nè.”
Nói trại / gộp âm: biến âm của "vào"
lưới vuông căng trên khung tre, hạ xuống nước rồi kéo lên bắt cá
“Ngồi canh vó bên mé sông cả buổi.”
Thuần Việt
giống vịt to con, mặt có mồng đỏ
“Làm con vịt xiêm nấu chao đãi khách.”
Chưa rõ: "xiêm" là nước Xiêm; chưa rõ có phải đưa từ Xiêm qua hay không
đồ phế liệu
“Bán ve chai lấy tiền.”
Chưa rõ: có người cho là "ve" từ tiếng Pháp "verre" (thủy tinh)