Bản đồ tên đất

Xóm Bàn Cờ xưa là khu dân nghèo, nhà cửa san sát với chừng 52 con hẻm ngang dọc trên khoảng 15 ha, nhìn như một bàn cờ.

Theo nhà địa danh học Lê Trung Hoa, đầu thế kỷ 19 chợ nằm sát sông, chỗ có bến đò để vô thành Phiên An (thành Bát Quái), nên gọi là Bến Thành, tức…

Gần cầu Ông Lãnh xưa có một cây cầu khác, chỗ ghe biển chở muối tới đậu buôn bán, nên dân gọi là Cầu Muối. Tên cầu ở lại thành tên khu chợ.

Chợ ở thôn Bình Phan có từ thời Cảnh Hưng. Ở đây có nhà máy xay lúa đầu tiên trong vùng của một gia đình người Hoa bên chân cầu Quay, dân các nơi chở…

Người Hoa tới đây lập một ngôi chợ lớn hơn chợ Tân Kiểng có từ trước, nên dân gọi là Chợ Lớn cho dễ phân biệt, rồi tên chợ thành tên cả vùng.

Vương Hồng Sển ghi trong Sài Gòn năm xưa rằng chợ xưa nhóm dưới mấy gốc me lớn gần nhà thương Chợ Quán, chung quanh có nhiều quán xá tụ lại một chỗ…

Xưa vùng này có nhiều đồn điền, mỗi đồn điền cắm một màu cờ riêng để làm mốc ranh. Đồn điền ở đây lớn nhất và chọn cờ màu đỏ, nên cả người Việt lẫn…

Củ chi là tên dân gian của cây mã tiền, loài cây gỗ có hạt rất độc, xưa mọc nhiều ở vùng này. Tên cây được lấy đặt cho đất.

Cù lao giữa sông Đồng Nai này còn có tên Đông Phố, Giản Phố, Nông Nại Đại Phố. Cuối thế kỷ 17 nhóm người Hoa của Trần Thượng Xuyên tới đây làm ăn…

Dân gian gọi đây là xứ đầm lầy có nhiều dơi đậu. Vùng đất xưa là đầm lầy cây cối rậm rạp, rất hợp cho dơi trú.

Cách hiểu phổ biến: đồng là cánh đồng, nai là con nai, tức vùng đồng có nhiều nai. Gia Định thành thông chí có ghi chợ Lộc Dã, dân gian kêu là chợ…

Đồng là cánh đồng, Tháp Mười là cái tháp thứ mười. Có giả thuyết cho rằng xưa ở đây có cái tháp thứ mười trong một chuỗi đền tháp thời Phù Nam…

Theo Hoàng Việt nhất thống dư địa chí của Lê Quang Định, Gò Công ở Định Tường viết chữ Hán là 塸工, nghĩa là cái gò do công sức người đắp nên.

Giữa thế kỷ 17, lưu dân từ miền Trung dừng chân ở một vùng gò đất có nhiều cây dầu bên sông Vàm Cỏ Đông. Tên Gò Dầu có từ đó.

Gò là chỗ đất cao, vấp là cây vấp, loại cây thân to, gỗ chắc, xưa dân trồng nhiều và lấy làm cột kèo nhà.

Có ý kiến cho rằng tên đúng phải là Hàng Sanh, vì xưa vùng này trồng nhiều cây sanh, loại cây họ dâu tằm.

Hóc là chỗ rạch nhỏ, chỗ đất khuất sâu vô trong, còn môn là cây môn nước. Hồi khẩn hoang vùng này có nhiều đầm môn nước mọc um tùm nên dân gọi là Hóc…

Đây là chỗ xưa có lăng mộ giám mục người Pháp Bá Đa Lộc, mất năm 1799 và được vua Gia Long cho chôn ở vùng Tân Sơn Nhứt.

Theo giai thoại, Nguyễn Ánh dẫn quân chạy tới đây, sợ dấu chân bị quân Tây Sơn lần theo nên khấn trời xóa dấu.

Theo giai thoại dân gian, có một người Hoa tên Chệt Hột tới đây dựng năm căn trại đáy bắt cá, làm ăn phát đạt, người tới sau gọi chỗ đó là Năm Căn.

Sau mấy đợt đào kênh xáng hồi đầu thế kỷ 20, ở đây hình thành bảy ngả sông gặp nhau như kênh Mương Lộ, kênh Xẻo Vông.

Tên này có sau khi người Pháp đào kênh Phụng Hiệp đi Cà Mau cắt ngang con rạch Xẻo Chích, tạo thành chỗ năm ngả sông gặp nhau.

Gia Định thành thông chí chép rằng ông Võ Thủ Hoằng ở tổng Tân Chánh bó tre làm bè, dựng nhà trên bè neo giữa sông, sắm đồ nấu nướng cho khách đi ghe…

Có nhiều giả thuyết. Một thuyết nói Nguyễn Ánh từng trốn quân Tây Sơn trên núi, cận thần đồn có thú dữ, yêu quái để cấm dân lên.

Tên chữ là Ngọc Lãnh Sơn. Có hai cách giải thích tên Núi Sam: một là núi có hình con sam, đầu quay về phía Tịnh Biên; hai là xưa kia chung quanh núi…

Các nhà nghiên cứu truy tên này về một ngôi làng nhỏ bên con rạch mà hai bờ mọc rất nhiều cây giá, loại cây ngập mặn có mủ.

Phần đông tác giả cho rằng đây là tên Việt: thủ là đồn canh giữ, Dầu Một là tên đất ghép từ cây dầu và số đếm.

Trảng là khoảng đất trũng, bằng phẳng, ít cây lớn, chỉ có cỏ và cây bụi. Bàng là loại cỏ thân mềm gần giống cây cói, mọc nhiều trên mấy trảng ngập…

Đại Nam nhất thống chí chép ở đây có cái vũng lớn gọi là Vũng Tàu, chỗ cho tàu thuyền ghé đậu nghỉ, tránh sóng gió.