con cua nhỏ ở rừng ngập mặn, càng đỏ, hay làm mắm
“Mắm ba khía Rạch Gốc trộn tỏi ớt chanh.”
Chưa rõ
Từ điển tiếng Nam Kỳ
Gõ không dấu cũng tra được. Mỗi từ ghi rõ nghĩa, câu ví dụ, vùng hay xài, bây giờ còn xài nhiều không và gốc từ đâu ra.
40/40
cây mọc ven sông nước lợ, trái chua, rễ thở mọc nhô lên
“Đom đóm đậu cây bần sáng lấp lánh.”
Thuần Việt
bánh nướng nhân đậu xanh, sầu riêng
“Mua hộp bánh pía Sóc Trăng làm quà.”
Gốc Hoa: "pía" từ tiếng Triều Châu (餅, bánh)
cây sào cắm trước ghe ở chợ nổi, treo món hàng mình bán cho người ta thấy
“Nhìn cây bẹo treo trái khóm là biết ghe bán khóm.”
Thuần Việt: "bẹo" nghĩa là làm cho người khác để ý (như "bẹo hình bẹo dạng")
bờ đất đắp vây quanh ruộng vườn để ngăn lũ
“Năm nay bờ bao chắc, lúa thu đông ăn chắc rồi.”
Thuần Việt
dùng dầm khua nước cho xuồng chạy
“Con nhỏ mới mười tuổi mà bơi xuồng giỏi lắm.”
Thuần Việt: "bơi" ở đây là đẩy xuồng bằng dầm, không phải người lội nước
cây mọc dưới nước lợ, đọt non ăn được, muối dưa
“Nhổ bồn bồn về làm dưa chua.”
Chưa rõ
hoa điên điển, mùa nước nổi
“Bông điên điển xào tép.”
Thuần Việt
cây súng mọc dưới nước, cọng bông ăn được
“Mùa nước nổi, đi hái bông súng bán.”
Thuần Việt
cá da trơn lớn ở sông nước lợ
“Lẩu cá bông lau nấu chua ngon hết sẩy.”
Chưa rõ
cá nhỏ da trơn, có ngạnh, sống ở sông rạch
“Cá chốt kho tộ ăn với cơm nóng.”
Chưa rõ: có ý kiến cho là gốc tiếng Khmer, chưa đủ chứng cứ
cá nhỏ theo nước lũ về đồng bằng mùa nước nổi
“Mùa nước nổi, cá linh về đầy lưới.”
Chưa rõ
cá nhỏ dẹp sống ở ruộng, mương, hay làm khô
“Khô cá sặc chiên giòn ăn cơm.”
Chưa rõ
cá dẹp, thịt dai, hay quết làm chả
“Chả cá thát lát Hậu Giang nổi tiếng.”
Chưa rõ
dòng nước, sông rạch; đứng đầu nhiều địa danh như Cái Răng, Cái Bè, Cái Nước
“Ghe đi từ Cái Răng xuống Cái Côn mất nửa ngày.”
Chưa rõ: Lê Trung Hoa cho là thuần Việt, chỉ dòng nước (như "sông cái"); cũng có người cho là liên quan tiếng Khmer, chưa ngã ngũ
cần câu ngắn cắm dọc bờ, móc mồi để qua đêm
“Chiều đi cắm câu, sáng đi thăm câu.”
Thuần Việt
cây cầu nhỏ bắc bằng thân tre, cây tràm, có tay vịn, bắc qua mương rạch
“Con nít miệt vườn đi cầu khỉ ào ào, hổng sợ té.”
Thuần Việt: gọi vậy vì đi phải khom người, bám tay như con khỉ
cây rừng ngập mặn, hay mọc tiên phong trên bãi bồi
“Bãi bồi tới đâu, cây mắm mọc tới đó.”
Thuần Việt
chợ họp trên sông, mua bán trên ghe xuồng
“Sáng sớm đi chợ nổi Cái Răng ăn tô hủ tiếu trên ghe.”
Thuần Việt
mái chèo ngắn cầm tay để bơi xuồng
“Đưa cây dầm đây, để tui bơi cho.”
Thuần Việt
lưới hình túi lớn, mở miệng hứng dòng nước chảy trên sông
“Đóng đáy ngoài sông Hậu, mỗi con nước gỡ một lần.”
Thuần Việt
vậy
“Sao dị? Ai làm dị?”
Nói trại / gộp âm: nói trại của "vậy"
ao nhỏ để bắt cá
“Tát đìa bắt cá.”
Thuần Việt
cây dừa thân ngầm mọc ven sông rạch, lá lợp nhà, trái ăn được
“Nhà lá dừa nước mát rượi.”
Thuần Việt
cây rừng ngập mặn, rễ chống tỏa ra như cái nơm
“Rừng đước Năm Căn bạt ngàn.”
Thuần Việt
con ấu trùng của bọ cánh cứng, sống trong đọt dừa, đọt chà là
“Đuông dừa là món ăn nhậu của dân miệt vườn.”
Chưa rõ: nhiều người cho là gốc tiếng Khmer, chưa đủ chứng cứ
thuyền nhỏ chở người, chở hàng trên sông rạch
“Sáng sớm đi ghe ra chợ nổi Cái Răng.”
Thuần Việt
ghe đánh cá bằng lưới cào kéo dưới đáy biển
“Thằng Út theo ghe cào đi biển cả tháng mới về.”
Thuần Việt
dải đất cao giữa đồng
“Giồng Trôm, Giồng Riềng.”
Thuần Việt
cây mọc dưới ruộng, cọng non ăn sống hay nhúng lẩu
“Lẩu mắm thiếu kèo nèo là hổng được.”
Chưa rõ
nước mắm kho tóp mỡ sệt, chấm rau luộc
“Rau luộc chấm kho quẹt, ăn hết nồi cơm.”
Thuần Việt
trái dứa, trái thơm
“Khóm Cầu Đúc Hậu Giang ngọt nước.”
Chưa rõ
luống đất đắp cao giữa hai đường mương trong vườn để trồng cây
“Lên liếp trồng cam, dưới mương thả cá.”
Thuần Việt
đồ đan bằng tre có hom, đặt dưới nước bắt cá, lươn
“Chiều đặt lọp, sáng ra thăm được mớ cá rô.”
Chưa rõ: nhiều người cho là gốc tiếng Khmer, chưa đủ chứng cứ
mắm cá lên men kiểu Khmer
“Nấu nồi bún nước lèo với mắm bò hóc.”
Gốc Khmer: từ tiếng Khmer "prahok"
máy nổ nhỏ gắn sau xuồng, trục chân vịt dài thò xuống nước như cái đuôi tôm
“Gắn máy đuôi tôm vô xuồng là đi đâu cũng tiện.”
Thuần Việt: gọi theo hình cái trục dài cong như đuôi con tôm
một mình, chỉ có một mình
“Nó ở mình ên trong căn nhà lớn.”
Gốc Khmer: tiếng thứ hai "ên" được cho là mượn từ tiếng Khmer ឯង ("aeng", một mình)
cỏ mọc ở đất trũng, phèn, củ ăn được (củ năn)
“Ruộng bỏ hoang mọc toàn cỏ năn.”
Thuần Việt
khúc đầu, khúc cạn của con rạch, con kinh, xa vàm
“Nhà ổng ở tuốt trên ngọn rạch, ghe lớn vô không tới.”
Thuần Việt: đối lại với "vàm" là cửa rạch; nhiều địa danh mở đầu bằng "Ngọn"
mùa lũ ở miền Tây (khoảng tháng 8 tới tháng 11 âm lịch)
“Mùa nước nổi cá linh về.”
Thuần Việt